Inloggen

Home Nieuws en artikelenJuridische vertaling van contracten: waarom één woord de betekenis van een overeenkomst verandert

Juridische vertaling van contracten: waarom één woord de betekenis van een overeenkomst verandert

Een contract loopt zelden mis omdat niemand het heeft gelezen. Vaker gaat het mis omdat het verkeerd is gelezen. Eén verkeerd vertaald woord kan een recht veranderen in een verplichting, of een akkoord in een vrijblijvende wens. Daarom is juridische vertaling duurder dan gewone vertaling: een fout kost hier geld, niet alleen reputatie.

Waarom juridische taal een taal op zich is

Juridische teksten volgen hun eigen regels. Ze zijn niet bedoeld om snel te lezen, maar om ervoor te zorgen dat ze jaren later en in uiteenlopende situaties op dezelfde manier worden begrepen. Vandaar de lange zinnen, opsommingen, verwijzingen naar artikelen en definities, en de herhaling van termen in plaats van synoniemen.

Een gewone vertaler kan een tekst mooi en soepel laten klinken. Een juridisch vertaler moet de structuur en nauwkeurigheid behouden, zelfs als een zin in het Russisch of Engels omslachtig klinkt. Overbodige «verfijning» in een contract is riskant: als in de brontekst hetzelfde begrip twee keer met dezelfde term wordt aangeduid, mag het in de vertaling niet voor de welluidendheid in twee verschillende begrippen veranderen.

Een ander verschil is dat een juridische tekst altijd verbonden is met een specifiek rechtsstelsel. De vertaler moet begrijpen welke gevolgen een formulering heeft, en niet alleen wat die woordenboekmatig betekent.

Termen zonder rechtstreeks equivalent in verschillende rechtsstelsels

De lastigste valkuilen zijn woorden die vertrouwd klinken, maar iets anders betekenen. Begrippen als «trust», «escrow», «consortium», «schadevergoeding» of «boete» zijn in verschillende landen anders geregeld. Ze kunnen alleen worden vertaald met een omschrijving of een passend equivalent, en de keuze voor zo’n equivalent is al een juridische beslissing.

Een typische situatie: in een Engelstalig contract staat een term die in de Russische vertaling klinkt als het vertrouwde «borgstelling», terwijl die term in het oorspronkelijke rechtsstelsel een andere reeks verplichtingen en gevolgen omvat. Een vertaler die simpelweg een bekend woord kiest, verandert onbedoeld de omvang van de aansprakelijkheid van een partij.

Een goede vertaler verdoezelt het probleem in zo’n situatie niet. Die kiest een begrijpelijke formulering, voegt zo nodig een toelichting tussen haakjes of in een voetnoot toe en legt de keuze vast, zodat die in de rest van de tekst consequent wordt toegepast.

Shall, may, must: modaliteit die bepalend is voor verplichtingen

Modale werkwoorden lijken misschien onbelangrijk, maar juist zij bepalen de verdeling van rechten en verplichtingen. In Engelse contracten betekent shall vaak een verplichting en may een recht, maar geen verplichting. Must kan, afhankelijk van de context, klinken als een harde eis of als een eenvoudige vaststelling. De Russische equivalenten «должен», «вправе» en «обязуется» zijn op zichzelf geen volledige equivalenten van deze woorden.

Als er bijvoorbeeld «The Buyer shall pay» staat, is de koper verplicht te betalen. Als dat wordt vervangen door «может оплатить» of «оплата возможна», verandert de aansprakelijkheid en wordt een geschil over termijnen of bedragen een kwestie van interpretatie. Zo verandert de overstap van «shall» naar «will» in sommige rechtsstelsels niets aan de betekenis, terwijl de formulering in andere rechtsstelsels minder dwingend kan worden.

Een eenvoudige regel voor de opdrachtgever: vraag de vertaler niet alleen om de modaliteit te vertalen, maar ook om de consistentie ervan te controleren. Als een verplichting aan het begin van het contract wordt uitgedrukt met «обязуется» en halverwege met «должна», roept dat vragen op bij de wederpartij en bij de rechter als de zaak daar terechtkomt.

Data, bedragen, gegevens en consistente terminologie

De duurste fouten hebben vaak niet met de filosofie van het recht te maken, maar met cijfers. Een verwisseling van dag en maand in een datum, een ontbrekende nul in een bedrag, een verkeerd vertaalde valutacode of een onjuist rekeningnummer kan de uitvoering van een contract onmogelijk maken. In de Amerikaanse datumnotatie is 03/04/2025 4 maart, terwijl dat in Europa 3 april is. Dit voorbeeld is voor velen bekend, maar in de praktijk komen zulke fouten regelmatig voor.

Consistente terminologie is minstens zo belangrijk. Als de «Dienstverlener» in het eerste artikel verandert in de «Aannemer» en in het derde in de «Leverancier», zal de lezer zich afvragen of het om één partij gaat of om drie verschillende rollen. De vertaler moet een begrippenlijst bijhouden en in het hele document dezelfde term gebruiken.

De gegevens vormen een afzonderlijk risico. Bedrijfsnamen, adressen en registratienummers kunnen het best aan de hand van officiële documenten worden gecontroleerd, in plaats van op het gehoor of uit het geheugen te worden overgenomen. Ook de transliteratie van achternamen en namen vraagt in verschillende landen om aandacht: dezelfde persoon kan in het paspoort anders zijn vermeld dan in de oprichtingsdocumenten.

Tweetalige contracten: welke versie is rechtsgeldig?

Veel internationale contracten worden meteen in twee talen ondertekend. Soms staat er uitdrukkelijk in de tekst welke versie doorslaggevend is. Ontbreekt zo’n bepaling, dan ontstaat er onzekerheid en moeten betwiste formuleringen aan de hand van de omstandigheden worden uitgelegd. Daar is niemand bij gebaat.

Het is belangrijk om te begrijpen dat een vertaalde versie die het lezen vergemakkelijkt en een juridisch bindende versie twee verschillende dingen zijn. Als het contract in het Engels is opgesteld en de Russische versie alleen ter informatie dient, moet dat uitdrukkelijk in de tekst worden vastgelegd. Anders kan de wederpartij zich op de Russische versie beroepen als een bindende tekst.

Praktische tip: controleer bij een tweetalig document niet alleen de algemene strekking, maar ook elk artikel, de nummering, definities, data en bedragen. Afwijkingen zitten vaak verstopt in bijlagen en opmerkingen, die als laatste en minder zorgvuldig worden vertaald.

Een vertaler kiezen en de controle organiseren

Voor een juridische tekst volstaat het niet om de taal goed te beheersen. U hebt een vertaler nodig die ervaring heeft met zakelijke en juridische documenten, de structuur van een contract begrijpt en bereid is om verduidelijkende vragen te stellen. Als de vertaler niet naar de context vraagt, niet informeert welke versie leidend is en geen begrippenlijst voorstelt, is dat reden om op uw hoede te zijn.

Let bij uw keuze op ervaring in uw specifieke vakgebied, op de aanwezigheid van een revisieronde en op de controleprocedure. Een betrouwbare professionele vertaling omvat doorgaans een redactie door een tweede paar ogen: de ene specialist vertaalt, de andere controleert. Bij belangrijke documenten is het ook verstandig om de belangrijkste termen vóór aanvang van de werkzaamheden met de bedrijfsjurist af te stemmen.

Services zoals Translate24, waar gecertificeerde vertalers werken, helpen u een vertaler te vinden die past bij het onderwerp van uw document. Voor een betrouwbaar resultaat houdt u het origineel bij de hand, stuurt u alle bijlagen meteen mee, legt u vast welke versie als leidend geldt en vraagt u niet alleen om de vertaling, maar ook om een lijst met betwiste keuzes.

Voor beginnende vertalers wijst dezelfde logica de weg: juridisch vertalen vereist discipline en oog voor detail, maar nauwkeurigheid wordt er bijzonder gewaardeerd en goed betaald.