หน้าแรกข่าวสารและบทความการแปลผ่านภาษากลาง: วิธีทำงานกับคู่ภาษาหายาก

การแปลผ่านภาษากลาง: วิธีทำงานกับคู่ภาษาหายาก

ลองหานักแปลจากภาษาไอซ์แลนด์เป็นภาษาเกาหลีดูสิ มีโอกาสสูงมากที่จะพบว่ามีผู้เชี่ยวชาญด้านนี้เพียงไม่กี่คน และอาจไม่มีใครว่างรับงานเลยด้วยซ้ำ นี่เป็นเรื่องปกติสำหรับภาษาหายาก และภาษากลางก็เข้ามาช่วยแก้ปัญหานี้

หลักการง่ายมาก คือแปลข้อความเป็นภาษาที่มีผู้ใช้แพร่หลายก่อน แล้วจึงแปลต่อเป็นภาษาปลายทาง วิธีนี้ทำให้ลูกค้าได้งานแปลในกรณีที่ไม่มีเส้นทางตรงให้เลือก แต่การแปลต่อแต่ละทอดก็เพิ่มโอกาสที่จะมีบางอย่างตกหล่น มาดูกันว่าเส้นทางการแปลแบบนี้ทำงานอย่างไร และจะส่งต่อความหมายไปจนถึงปลายทางโดยไม่สูญเสียได้อย่างไร

ภาษากลางคืออะไร

ภาษากลาง หรือ pivot language คือภาษาที่ทำหน้าที่เป็นตัวกลางระหว่างภาษาต้นทางกับภาษาปลายทาง แทนที่จะเป็นคู่ภาษา «ไอซ์แลนด์ — เกาหลี» ก็จะแบ่งเป็นสองคู่ ได้แก่ «ไอซ์แลนด์ — อังกฤษ» และ «อังกฤษ — เกาหลี» โดยแต่ละช่วงมีนักแปลของตนเอง ซึ่งมีภาษาใดภาษาหนึ่งเป็นภาษาแม่หรือภาษาที่ใช้ทำงาน ผลงานจากช่วงแรกจะกลายเป็นข้อความต้นทางสำหรับช่วงที่สอง

วิธีนี้เรียกอีกอย่างว่าการแปลทางอ้อมหรือการแปลแบบทอดต่อ ไม่ได้พบเฉพาะในแวดวงธุรกิจเท่านั้น วรรณกรรม ภาพยนตร์ และเอกสารขององค์กรระหว่างประเทศก็เคยผ่านการแปลโดยใช้ภาษากลาง และยังคงทำเช่นนั้นอยู่ ลูกค้าจะเห็นเพียงต้นทางกับปลายทางของกระบวนการ ส่วนขั้นตอนตรงกลางเป็นงานเบื้องหลังของโครงการ

สิ่งสำคัญคืออย่าสับสนระหว่างภาษากลางกับฉบับร่าง ข้อความระหว่างทางต้องเป็นงานแปลที่สมบูรณ์ มีการอ่าน ตรวจแก้ และเทียบกับต้นฉบับ คุณภาพของข้อความนี้ส่งผลต่อทุกขั้นตอนที่เหลือ ดังนั้น การแปลผ่านภาษากลางอย่างมืออาชีพจึงหมายถึงการแปลจริงสองครั้ง ไม่ใช่การแบ่งงานแปลครั้งเดียวออกเป็นสองท่อน

ทำไมจึงมักใช้ภาษาอังกฤษ

เลือกใช้ภาษาอังกฤษเพราะมีผู้เชี่ยวชาญที่ทำงานด้วยภาษานี้มากที่สุด แม้แต่ภาษาหายากก็มักจะมีนักแปลที่ใช้ภาษาอังกฤษได้ในระดับสูง เหตุผลก็เข้าใจได้ไม่ยาก ทั้งการไปเรียนต่อต่างประเทศ การทำงานในบริษัทนานาชาติ และการเข้าถึงหลักสูตรต่าง ๆ จึงหานักแปลคู่ภาษา «ภาษาหายาก — อังกฤษ» ได้ง่ายกว่าคู่อื่น

อีกเหตุผลหนึ่งคือแหล่งข้อมูลและเครื่องมือ พจนานุกรม อภิธานศัพท์ และฐานข้อมูลคำศัพท์ภาษาอังกฤษมีอยู่แทบทุกสาขา นักแปลจึงตรวจสอบคำศัพท์ได้ง่ายขึ้น และบรรณาธิการก็เทียบข้อความได้สะดวก นอกจากนี้ มาตรฐาน คู่มือ และเอกสารระหว่างประเทศจำนวนมากก็จัดทำเป็นภาษาอังกฤษตั้งแต่แรก

แต่การใช้ภาษาอังกฤษไม่ใช่กฎตายตัว สำหรับคู่ภาษา «ฟินแลนด์ — เอสโตเนีย» ไม่จำเป็นต้องมีภาษากลางเลย ส่วนในเอเชียกลาง บางครั้งการแปลผ่านภาษารัสเซียก็สมเหตุสมผลกว่า ภาษาเยอรมัน ฝรั่งเศส หรือจีนอาจเป็นตัวเลือกที่ดีกว่า หากมีผู้เชี่ยวชาญที่แข็งแกร่งอยู่ในพื้นที่ การเลือกจึงขึ้นอยู่กับว่าผู้เชี่ยวชาญที่ต้องการอยู่ที่ไหน ไม่ใช่ความเคยชิน

ความหมายสูญหายตรงไหน

การแปลทุกครั้งคือการตัดสินใจหลายต่อหลายขั้น และแต่ละขั้นก็ทำให้บางอย่างหายไป เมื่อมีการตัดสินใจซ้ำถึงสองครั้ง นักแปลคนที่สองจะเห็นข้อความที่ผ่านการตีความของคนอื่นมาแล้ว ไม่ใช่ต้นฉบับ เขาไม่รู้ว่าข้อความเดิมมีความกำกวมตรงไหน หรือเป็นเพียงนักแปลคนแรกที่ตัดสินใจแทนผู้เขียน ความผิดพลาดจากขั้นแรกจึงส่งต่อไปยังขั้นที่สองอย่างเงียบ ๆ และเริ่มดูเหมือนเป็นข้อเท็จจริง

ตัวอย่างที่เห็นภาพชัดที่สุดมาจากไวยากรณ์ ในภาษาตุรกี สรรพนาม «о» ไม่แยกเพศชายกับเพศหญิง แต่ภาษาอังกฤษบังคับให้เลือก «he» หรือ «she» หากเลือกผิด นักแปลภาษาเกาหลีจะได้รับข้อผิดพลาดนั้นมาเป็นข้อความสำเร็จรูปและอาจไม่ทันสังเกต ภาษาอังกฤษไม่มีคำแยกระหว่าง «คุณ» แบบสุภาพกับ «เธอ/นาย» แบบไม่เป็นทางการ ขณะที่ภาษาเกาหลีแทบทุกประโยคต้องระบุระดับความสุภาพ นักแปลที่ใช้ภาษากลางจึงต้องคาดเดาน้ำเสียงของต้นฉบับ

สิ่งที่ได้รับผลกระทบยังรวมถึงบริบทเฉพาะทาง วัจนลีลาเล่นคำ สำนวน และคำศัพท์เฉพาะ แนวคิดที่ไม่ค่อยพบอาจได้คำเทียบเคียงแบบคร่าว ๆ ในภาษาอังกฤษ และเมื่อผ่านไปยังภาษาที่สามก็กลายเป็นอย่างอื่นไปโดยสิ้นเชิง นี่คือเกม «ส่งสารต่อ» แบบเดียวกัน เพียงแต่ผลเสียอาจรุนแรงกว่า ในเอกสารทางกฎหมายและการแพทย์ ความคลาดเคลื่อนเช่นนี้อาจทำให้เสียเงินหรือเสียสุขภาพ จึงต้องตรวจสอบตัวเลข ชื่อ และคำศัพท์อย่างละเอียดเป็นพิเศษ

วิธีควบคุมคุณภาพตลอดกระบวนการ

กฎข้อแรกคือส่งบริบทให้กับนักแปลคนที่สองไปพร้อมกับข้อความ เขาควรได้รับต้นฉบับ คำอธิบายกลุ่มผู้อ่าน อภิธานศัพท์ และคำชี้แจงสำหรับข้อความที่เข้าใจยาก นักแปลคนแรกควรใส่หมายเหตุทุกจุดที่ต้นฉบับตีความได้หลายแบบ ยิ่งมีหมายเหตุมากเท่าไร นักแปลคนที่สองก็ยิ่งต้องเดาน้อยลง

กฎข้อที่สองคือขอให้นักแปลคนแรกยึดต้นฉบับให้ใกล้เคียงที่สุด เขาไม่ควรทำข้อความให้ง่ายขึ้นหรือ «ปรับปรุง» แต่ต้องรักษาโครงสร้างและความกำกวมไว้ ในจุดที่ภาษาอังกฤษบังคับให้ต้องเลือก การใส่หมายเหตุในวงเล็บจะเป็นประโยชน์ เช่น «she (ต้นฉบับไม่ได้ระบุเพศ)» วิธีนี้ทำให้ผู้แปลคนถัดไปเห็นว่าควรสอบถามเพิ่มเติม แทนที่จะเข้าใจว่าการคาดเดาเป็นข้อเท็จจริง

กฎข้อที่สามคือให้มีการตรวจสอบโดยอิสระ บรรณาธิการที่อ่านได้ทั้งสองภาษาอย่างน้อยในระดับใช้งานจะเทียบงานแปลฉบับสุดท้ายกับต้นฉบับ แม้จะตรวจเฉพาะตัวเลข ชื่อเฉพาะ และถ้อยคำทางกฎหมาย ก็ช่วยพบความคลาดเคลื่อนได้อย่างรวดเร็ว การใช้อภิธานศัพท์ชุดเดียวกันตลอดทั้งสองช่วงช่วยป้องกันไม่ให้คำศัพท์แปลไม่ตรงกัน สุดท้าย นักแปลคนที่สองควรสอบถามนักแปลคนแรกได้ การพูดคุยสั้น ๆ ช่วยป้องกันความผิดพลาดที่มีราคาแพงได้

โครงการลักษณะนี้ทำงานอย่างไรในทางปฏิบัติ

สมมติว่าบริษัทต้องการแปลคู่มือจากภาษาไอซ์แลนด์เป็นภาษาเกาหลี ก่อนอื่นต้องกำหนดความต้องการให้ชัดเจนว่าใครคือผู้อ่าน ความผิดพลาดมีความเสี่ยงมากแค่ไหน และมีคำศัพท์ใดที่ต้องใช้ จากนั้นจึงคัดเลือกนักแปลสองคนกับบรรณาธิการ และตกลงใช้อภิธานศัพท์ร่วมกันล่วงหน้า ต้องมีผู้ประสานงานคอยดูแลงานด้วย มิฉะนั้นการแปลแต่ละช่วงอาจดำเนินไปแยกจากกัน

ขั้นแรกคือแปลจากภาษาไอซ์แลนด์เป็นภาษาอังกฤษ พร้อมใส่หมายเหตุในจุดที่มีข้อถกเถียง จากนั้นบรรณาธิการจะตรวจข้อความภาษาอังกฤษ โดยควรเป็นผู้ที่คุ้นเคยกับภาษาต้นฉบับด้วย ขั้นที่สองจึงเริ่มขึ้น โดยแปลจากภาษาอังกฤษเป็นภาษาเกาหลีและพิจารณาหมายเหตุทั้งหมด ปิดท้ายโครงการด้วยการตรวจโดยเจ้าของภาษาเกาหลี และตรวจทานคำศัพท์กับตัวเลข งบประมาณและระยะเวลาดำเนินงานจะมากกว่าการแปลตรงระหว่างคู่ภาษา เพราะต้องใช้ผู้เชี่ยวชาญหลายคน

การเลือกผู้ทำงานมีผลอย่างมากในกรณีนี้ เมื่อมีเครือข่ายนักแปลที่ได้รับการรับรองมากกว่า 1200 คน ก็ย่อมหาผู้เชี่ยวชาญที่เหมาะกับแต่ละช่วงได้ง่ายกว่า แทนที่จะพยายามหาคนเดียวมาทำงานตลอดทั้งกระบวนการ ส่วนผู้ประสานงานโครงการจะช่วยให้งานแต่ละช่วงเชื่อมโยงกัน และดูแลกระบวนการตั้งแต่ต้นจนจบ การแปลต่อเนื่องที่ดีเกิดจากการจัดการอย่างรอบคอบ ไม่ใช่โชคช่วย

เมื่อไรควรหานักแปลคู่ภาษาโดยตรง และควรทำอย่างไรต่อ

ควรมองหานักแปลโดยตรงเมื่อความผิดพลาดอาจก่อให้เกิดผลเสียสูง หรือข้อความเต็มไปด้วยรายละเอียดละเอียดอ่อน เช่น สัญญา เอกสารทางการแพทย์ งานวรรณกรรม และข้อความการตลาด ซึ่งน้ำเสียงและการเล่นคำมีความสำคัญ บางครั้งการรอหนึ่งสัปดาห์เพื่อหาผู้เชี่ยวชาญที่ทำงานกับคู่ภาษานั้นโดยตรงก็ดีกว่าต้องมาแก้ความคลาดเคลื่อนที่สะสมภายหลัง สำหรับคู่มือ เอกสารภายใน และหนังสือรับรองเร่งด่วน การใช้ภาษากลางถือว่าเหมาะสม

ลูกค้าควรสอบถามล่วงหน้าว่ากระบวนการแปลเป็นอย่างไร และเผื่อเวลาสำหรับการตรวจแก้ด้วย ส่วนนักแปลควรใส่หมายเหตุและอย่าลังเลที่จะถาม เพราะนี่เป็นส่วนหนึ่งของงาน ภาษาหายากไม่ใช่อุปสรรคที่แก้ไม่ได้ หากวางแผนกระบวนการอย่างรอบคอบ ก็สามารถได้งานแปลมืออาชีพแม้ไม่มีนักแปลคู่ภาษาโดยตรง

อ่านเพิ่มเติม:

ต้องการงานแปลมืออาชีพหรือไม่? สั่งแปลออนไลน์: เลือกภาษา อัปโหลดไฟล์ และทราบราคาได้ภายในไม่กี่นาที

ข่าวล่าสุด
แนวคิดเรื่องการแปลข้อความโดยอัตโนมัติเกิดขึ้นพร้อมกับการกำเนิดของเครื่องคอมพิวเตอร์อิเล็กทรอนิกส์ ในปี 1949 นักคณิตศาสตร์ У. Ви...
อ่านเพิ่มเติม
3 ปีที่ผ่านมา
อินเทอร์เน็ตมีเนื้อหาที่เป็นประโยชน์สำหรับเว็บไซต์หลากหลายรูปแบบ เว็บไซต์แต่ละแห่งมีบทความน่าสนใจมากมายให้ผู้อ่านได้ศึกษา แต่บ่อ...
อ่านเพิ่มเติม
3 ปีที่ผ่านมา